Freeman Dyson was natuurkunde professor aan Princeton, een prestigieuze universiteit in de Verenigde Staten. In Nederland geniet hij enige bekendheid door zijn optreden in de documentaire reeks Het Schitterend Ongeluk van Wim Kayzer. Dyson is met emeritaat en dat geeft hem alle tijd om te lezen en te schrijven. In The New York Review of Books van deze zomer (Volume LVI, Number 13) bespreekt hij The Age of Wonder: How the Romantic Generation Discovered the Beauty and Terror of Science van Richard Holmes.
Zo op het eerste gezicht lijkt het een brave samenvatting van de inhoud van het boek. The Age of Wonder is de periode van zestig jaar tussen 1770 en 1830. Holmes toont aan dat de Engelse wetenschappers en dichters in die tijd tot één enkele cultuur behoren. In veel gevallen waren zij persoonlijk met elkaar bevriend: “Veel dichters waren diepgaand geïnteresseerd in wetenschap, en veel wetenschappers in poëzie.”
Een paar dingen vallen op aan de recensie van Dyson. Op de eerste plaats weet hij het werk van Holmes niet te plaatsen in een breder Europees perspectief. Dat is jammer. Dan had hij namelijk kunnen opmerken dat de opvatting van Schenk (1) en Safranski (2) over de Romantiek als reactie tegen de Verlichting en tegen rationalisme en wetenschap, op zijn minst enige nuancering behoeft. Terloops had hij dan nog kunnen melden dat de wetenschappen en kunsten in de Verenigde Staten in die periode nog op zo’n pover niveau stonden dat de Romantiek – in enge zin – daar maar weinig indruk heeft gemaakt. (3)
Op de tweede plaats had Dyson kunnen verwijzen naar Goethe. Als Duitser en uitgesproken vertegenwoordiger van de Romantiek had Goethe een grote wetenschappelijke belangstelling. Hij leverde daar zelfs concrete bijdragen aan: “Op 1 juni 1791 schrijft (Goethe) aan Jacobi over zijn studie van de optica en de kleurenleer: ‘Ondertussen hecht ik me iedere dag meer aan deze wetenschappen, en ik heb sterk het gevoel dat ik me in het vervolg misschien uitsluitend daarmee zal bezighouden.’ Maar zo ver ging hij toch niet. Van kunst en literatuur zou hij geen afscheid nemen, zij vormden voor hem naast de natuurbeschouwing het tweede bolwerk tegen de opgewonden tijdgeest.” (4)
The Age of Wonder gaat over wetenschappers en wetenschap, niet over poëzie. Toch komt Dyson tot de volgende conclusie: “De wetenschappelijke ontdekkingen waren even onverwacht en opwindend als de poëzie.” Om dan aan het slot, en dit is mijn derde kritische kanttekening, wel een heel bijzondere draai aan zijn boekbespreking te geven. Hij suggereert dat de eerste helft van de huidige, 21e, eeuw is te vergelijken met ‘The Age of Wonder’: “Als de dominante wetenschap in deze nieuwe Age of Wonder biologie is, dan zou de dominante kunstvorm het ontwerp van genomen moeten zijn waarmee nieuwe variëteiten van planten en dieren worden gemaakt. (…) Als deze droom uitkomt, en die nieuwe kunstvorm triomfeert, dan zal een nieuwe generatie kunstenaars, even gemakkelijk met genomen ‘schrijven’ als Blake en Byron gedichten schreven, en een overvloed aan nieuwe bloemen en fruit en bomen en vogels scheppen die de ecologie van onze planeet zullen verrijken. (…) De nieuwe Age of Wonder zal rijke ondernemers (…), wetenschappers (…) en een wereldwijde gemeenschap van tuiniers en boeren en kwekers samenbrengen zodat onze planneet mooi en vruchtbaar en leefbaar is, zowel voor kolibries als voor mensen.” (5)
Geen poëzie zal dan nog uitdrukking kunnen geven aan onze beleving van deze schoonheid. Genetische manipulatie waarvan het resultaat als kunst ons leven verrijkt! Onverwacht en opwindend? (6)

(1) Schenk, H.G. (1966). De geest van de romantiek. Bilthoven: Amboboeken.
(2) Safranski, R. (2009). Romantiek. Een Duitse affaire. Amsterdam: Atlas.
(3) Hughes, R. (1997). Amerika’s visioenen. Het epos van de Amerikaanse kunst. Amsterdam: Uitgeverij Balans.
(4) Safranski (2009): p. 39.
(5) Toegegeven, in het Engels klinkt ‘hummingbirds and humans’ beter dan het Nederlandse ‘kolibries en mensen’. Zie voor de betekenis van genoom: wikipedia
(6) Zie voor een kritische beschouwing van genetische manipulatie mijn blogs: genetisch gemanipuleerde gewassen 1, 2 en 3.